Antroposen’de Kapitalizm – Ekolojik Felaket mi Ekolojik Medeniyet mi?

Bugünkü yaygın kabul, Holosen Devresi’nin jeolojik tarihteki yerini insanların gitgide diğer bütün etkenleri gölgede bırakarak Yeryüzü Sistemi’ni etkileyen ana jeolojik kuvvet haline geldiği Antroposen adlı yeni bir jeolojik devrenin aldığı yönündedir. Antroposen, insanlık tarihinde bir Büyük Dönemeç’i ya da devreler arası geçiş çağını temsil eder. Tarihsel sosyal bilimler açısından bakıldığında, bu bizi temel bir problemle karşı karşıya bırakır: uygarlık krizi. Kapitalist düzenin normal seyrine devam etmesiyle Yeryüzü Sistemi’nde gitgide büyüyen yarık, insan uygarlığının gelişmiş ve düzenli bir toplum olarak hüküm sürdüğü bütün âlemi tehdit etmekle kalmaz; sayısız başka türlerin yanı sıra bizzat insanın yaşam koşullarını da ortadan kaldırma potansiyeli taşır. Bu yönden Antroposen eşi benzeri görülmemiş bir mücadeleyi temsil eder. Günümüzde, küresel ekolojik kriz sık sık dile getirilen bir ifadedir. Ancak kriz kavramı, hayatımızın bir parçası olsa da, Antroposen Devresi’nde insanlığın geçmek zorunda olduğu ekolojik imtihanı bütün kapsamıyla karşılamakta tek başına yetersiz kalır. Yeryüzü Sistemi’nde, insanlık ile doğanın sosyal metabolizmasında radikal bir dönüşüm gerektiren uzatmalı bir olağanüstü hal döneminden geçiyoruz. Bugün Antroposen krizi, Yeryüzü Sistemi’nde oluşan ve gezegensel sınırları zorlayarak uygarlığı ve -bizimki de dahil olmak üzere- sayısız türü tehlikeye atan bir “antropojenik -insan kaynaklı- yarık” olarak nitelendiriliyor. Tarihsel materyalist bir perspektiften bakıldığında; Antroposen’in ortaya koyduğu tehdide göğüs gerebilmek için, devrimci bir tutumla hızlandırılması gereken toplumsal-çevresel bir geçiş mevzubahistir. Böyle bir ekolojik ve toplumsal devrim ise muhakkak her türden ilerleme ve gerilemeyi içeren kademeler halinde ilerleyen uzun bir sürece tekabül edecektir.