Çölün Efendileri - Britanya İle Amerika’nın Orta Doğu’da Hakimiyet Mücadelesi

İKİ MÜTTEFİK, TEK TAHT Dünün Çölüne Ekilen Rekabet Tohumları, Bugün Bölgeyi Kasıp Kavuran Fırtına... Genellikle Britanya İmparatorluğu’nun Orta Doğu’daki hükmünün, Cemal Abdünnasır gibi liderlerin başlattığı Arap milliyetçiliği dalgasıyla sona erdiğini düşünürüz. Ancak ödüllü tarihçi James Barr, bu ezber bozan çalışmasında asıl failin çok daha tanıdık olduğunu ileri sürüyor: Britanya’nın “en yakın müttefiki” Amerika Birleşik Devletleri. 1945’teki zaferinden sonra Britanya, Filistin’den Aden’e, İran’dan Ürdün’e kadar bölgenin mutlak hâkimiydi. Ancak rüzgâr tersine dönmek üzereydi. İmparatorluğun güvenliği için elzem olan “Hindistan yolu”, yerini Suudi Arabistan’ın devasa petrol yataklarına ve Süveyş Kanalı’nın jeopolitik kontrolüne bırakırken, Washington ve Londra arasındaki diplomatik nezaket yerini amansız bir güç savaşına bıraktı. James Barr, gizliliği yakın zamanda kaldırılmış belgelerden, tozlu arşivlerden ve İngiliz bir casusun daha önce hiç yayımlanmamış günlüklerinden faydalanarak 1942 El Alameyn Muharebesi’nden 1967’de Britanya’nın Aden’i terk edişine kadar uzanan sancılı sürece ışık tutuyor. Amerika’nın Britanya aleyhtarı muhalefeti nasıl gizlice desteklediğini, Siyonist hareketin bu denkleme nasıl dâhil olduğunu ve müttefiklerin birbirlerine kurdukları tuzakları sürükleyici bir tempoyla anlatıyor. Bugünkü Suriye, Irak ve İsrail-Filistin hattındaki bitmek bilmeyen kargaşayı anlamak için “müttefiklerin” gizli savaşını anlatan bu temel kaynağı mutlaka okumalısınız. Guardian | New Statesman | History Today | Times Literary Supplement | BBC History Magazine Yılın Kitabı Ödülleri “Nefis bir üslup ve derin bir araştırma… Çölün Efendileri klasik diplomasi tarihinin çok ötesine geçerek Britanya’nın gerileyişini ve Amerika’nın amansız yükselişini harika bir şekilde resmediyor.” Guardian “Eğer Suriye ve Irak gibi yerlerdeki kargaşanın neden bu kadar içinden çıkılmaz olduğunu merak ediyorsanız Barr’ın kitabında çok önemli ipuçları bulacaksınız. Çölün Efendileri, Amerika’nın Arap dünyası ve Britanya’yla ilişkilerine dair pek çok şeyi açıklığa kavuşturuyor.” Kirkus Reviews “Göz alıcı, tarafsız ve ufuk açıcı… Diplomatik hokkabazlıkların, siyasi ikiyüzlülüğün ve istihbaratçıların devreye girmesiyle başlayan cüretkâr operasyonların sürükleyici hikâyesi.” The Times “Bölgedeki emperyalist oyunların sert bir iddianamesi niteliğinde. Çölün Efendileri, barındırdığı detaylar ve anekdotlarla etkileyici bir canlılığa sahip.” Sunday Times “Mükemmel… Barr, zengin ve çeşitli kaynaklardan yararlanarak bir dizi dramatik olayı zarif bir bütünlükle örüyor. Musaddık’a karşı yapılan 1953 darbesini anlattığı kısımlar bir solukta okunan bir casusluk romanı gibi.” Wall Street Journal “Barr, bu dikkat çekici hikâyeye yeni detaylar eklemek için anıların ve arşivlerin derinliklerine inmiş. Geniş bir tuvali, insani dokunuşlar ve renkli ayrıntılarla işliyor… Hayranlık uyandırıcı bir araştırma.” Economist “Barr, Britanyalı yetkililerin beceriksizlikle karışık kibirlerini, Amerikalı mevkidaşlarının cehaletten beslenen aşırı öz güvenleriyle karşılaştırıyor… Baştan sona büyüleyici.” Spectator “Petrolü ve su yollarıyla Orta Doğu yükselen her dünya gücü için bir ilk adım, çökmekte olan imparatorluklar içinse nihai bir tuzaktı. Hâlâ da öyle. Barr, bu sürükleyici eserde günümüzdeki felaketlerin ve kendi emperyal gerileyişimizin karanlık tarihini gün yüzüne çıkarıyor.” Elizabeth F. Thompson, American University “Kitaptaki olayların çoğu tanıdık gelebilir ancak James Barr bu olayları alışılagelmiş Soğuk Savaş perspektifi yerine ABD-Britanya rekabeti açısından değerlendiriyor. Bu sadece ferahlatıcı bir bakış açısı değil, aynı zamanda 1956 Süveyş Krizi ya da 1953 darbesine o dönemin tanıklarının baktığı pencereye çok daha yakın.” Michael Axworthy, Yazar “James Barr bu sürükleyici kitabında İkinci Dünya Savaşı sırası ve sonrasında Orta Doğu’da hüküm sürmek için yarışan Britanya ve Amerika’nın bugün unutulmuş olan rekabet hikâyesini hatırlatıyor. Bugünün sancılı bölgesini anlamak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynak.” Nicholas Burns, Harvard Üniversitesi Profesörü ve Eski Dış İşleri Müsteşarı “Bugünün dünyasını belirleyen o büyük güç değişiminin hikâyesinde macera ve gizli operasyonlar iç içe geçiyor. Çölün Efendileri, modern Orta Doğu anlayışımızı yeniden şekillendirirken Amerika’nın nasıl küresel bir güce dönüştüğünü de açıklıyor.” Stephen Kinzer, Yazar “James Barr, Britanya’nın Orta Doğu’daki entrikaları ve planları üzerindeki perdeyi kaldırıyor. Müthiş bir anlatıcı olan Barr, planları ve hatalı hesaplarıyla Britanya’nın büyük bir güç olma vasfını sona erdiren karakterlere yeniden hayat veriyor. Kusursuz bir kitap.” Emma Sky, Yazar “Modern Orta Doğu’yu anlamak için temel bir eser ve üstelik bir solukta okunacak kadar heyecan verici.” Alex von Tunzelmann, Yazar “İkinci Dünya Savaşı sonrası modern Orta Doğu’yu şekillendiren Anglo-Amerikan rekabetinin ustalıkla kaleme alınmış bir dökümü… Zengin karakter kadrosuyla parlak bir anlatı, elinizden düşüremeyeceğiniz bir çalışma.” Eugene Rogan, Araplar: Bir Halkın Tarihi’nin Yazarı “Uluslararası politika üzerine yazılan eserleri okumayı seviyorsanız bu kitaba bayılacaksınız.” Matthew Elliott, City A.M. “İttifakların ve tarihin yanıltıcı olabileceğine dair harika bir hatırlatma.” Peter Frankopan, İpek Yolu ve Birinci Haçlı Seferi: Doğu’nun Çağrısı Kitaplarının Yazarı “James Barr, tarihi ustalıkla ve sürükleyici bir üslupla yazıyor. Âdeta harika bir sohbet gibi… Konuyu bilenlerin bile kaçırmış olabileceği şaşırtıcı anekdotlarla dolu.” Financial Times “Yirminci yüzyılın ortaları, ABD’nin modern Orta Doğu’ya girişinin ‘sıfır noktası’ydı. James Barr, bu derinlemesine araştırılmış ve fevkalade sürükleyici eserinde Amerikalıların bölgeye girişinin, oradaki asıl Batılı güç olan Büyük Britanya’nın aleyhine oluşunu detaylarıyla açıklıyor. Barr, imparatorluklar arasındaki bu kritik geçiş dönemine ışık tutarak, o günden bugüne evrilen çalkantılı Orta Doğu-ABD ilişkisini anlamak için hayati bir arka plan sunuyor.” Hugh Wilford, Yazar “James Barr’ın nefis bir üslupla ve titizlikle kaleme aldığı bu kitap, Britanya ve ABD arasında Orta Doğu hegemonyası için yaşanan yirmi beş yıllık rekabeti kapsıyor… Barr, dış politikadaki gizli istihbarat rollerini, az tanınan bir gazeteci ve MI6 ajanı olan bir ismin günlüğünden yararlanarak, çarpıcı ve aydınlatıcı detaylarla ustalıkla harmanlıyor.” Ian Black, Observer “İkinci Dünya Savaşı’nın sonundan 1967’ye kadar Britanya ve ABD arasındaki rekabeti anlatan Çölün Efendileri’nin sunduğu pek çok keyiften biri de sayfalarına cömertçe serpiştirilmiş alıntılar… O alıntılar, bu yoğun ama her anı büyüleyici anlatının arkasındaki emeğin birer kanıtı niteliğinde. Casusların gizli oyunları, hem ünlü hem de gizemli bir dizi ilginç karakterin portreleri ve çok daha fazlası bu kitapta.” Jason Burke, Spectator “ABD ve Britanya’nın Orta Doğu’da her zaman dostane ortaklar olduğu fikrine karşı, harika bir üslupla kaleme alınmış, ezber bozan bir çalışma.” John Bew, New Statesman “Kapsamlı bir araştırma ve görkemli bir sürükleyicilik.” Lucy Beckett, TLS “Tanıdık bir hikâyenin bambaşka ve büyüleyici bir bakış açısıyla sunulduğu, heyecan dolu bir eser.” Ali Ansari, History Today JAMES BARR, Daily Telegraph gazetesinde politika alanında ve Paris’teki İngiliz Büyükelçiliği’nde çalışmıştır. Oxford Üniversitesi’nde modern tarih eğitimi alan Barr, Orta Doğu genelinde kapsamlı seyahatler gerçekleştirmiştir. Hâlen Londra’daki King’s College’da misafir öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürmektedir. Yazarın daha önce yayımlanan Kırmızı Çizgi: Paylaşılamayan Toprakların Yakın Tarihi ve Çöl Ateşi: Lawrence ve Britanya’nın Arabistan’daki Gizli Savaşı (1916-1918) adlı kitapları büyük ilgi görmüştür. Barr, eşi ve iki çocuğuyla birlikte Londra’nın güneyinde yaşamaktadır.